Dit weekend zag ik The Social Reckoning, het vervolg op The Social Network uit 2010, waarvoor scenarist Aaron Sorkin dit keer zelf achter de camera plaatsnam. De film vertelt het verhaal van The Facebook Files. Kort gezegd: hoe de techgigant bewust voor winst kiest, ook al betekent dit dat mensen fake news en content voorgeschoteld krijgen die hun kwaadheid voedt. Ragebait.
Tijdens een slapeloos moment zaterdagnacht opende ik Facebook. Een bevriend auteur had er een post gedeeld van Theo Francken. Die ging over de betoging in Brussel van afgelopen vrijdag. Franckens post begon met een sneer naar ‘rode kameraden’, gooide Antifa en enkele PTB/PVDA-concullega’s in een uithaal op één hoop en stelde dat ze ‘half Brussel’ hadden vernield. Vervolgens betoogde hij dat de ordediensten bepaalde wapens moesten inzetten om de oproerkraaiers – in dit geval vernielzuchtige jongeren – het zwijgen op te leggen. Niet voorgoed, al kan dat niet worden uitgesloten: eerder gebruik van die wapens heeft dat al aangetoond.
Van een minister verwacht je anders: dat hij verbindend communiceert, niet dat hij mee(r) olie op het vuur gooit. Toen Francken aan de vooravond van de vurigste zomer in onze tijd nog geïrriteerd verkondigde dat we beter wat meer konden leven, beklemtoonden verschillende partijgenoten dat ‘Theo’ zijn kwaliteiten had en dat zijn onbezonnen posts van af en toe nu eenmaal deel uitmaakten van een verder nog enigszins aaibaar totaalpakket.
Onder de voornoemde Theo-post gingen de comments alle kanten op, van mensen die zeiden dat er inderdaad dringend een stevige vuist moest worden gemaakt tot mensen die ontkenden wat onze defensieminister beweerde. Ondertussen duiken op sociale media ook verhalen op van mensen die tijdens de betoging juist werden geholpen door in het zwart geklede jongeren, bijvoorbeeld wanneer ook zij door traangas werden getroffen. En van politiemensen die aangaven dat de meeste vernielingen in Brussel niet door betogers werden aangericht.
Een probleem benoemen is iets anders dan een probleem oppoken aan de hand van halve waarheden. Het is een communicatiestijl die wat weg heeft van die van de president uit het land van Zuckerberg. In de States, zeggen de media, zijn heel wat republikeinen bang van hun oranje leider en daarom laat men hem maar doen. Anders komt je hoofd op het kapblok te liggen. Als je die lijn doortrekt, zou je kunnen concluderen dat er mensen binnen onze regering en binnen zijn eigen partij bang zijn van Francken. Anders zou men hem toch al lang gezegd hebben te stoppen. Tenzij het bepaalde mensen in die regering goed uitkomt dat Francken eerder verdelend dan verbindend communiceert?
‘Minderjarige verdachten van rellen in Brussel vrijgelaten door plaatsgebrek in instellingen’, lees ik wanneer ik de krantenapp open in de koffiebar waar ik dit stuk over de streep trek. ‘Voilà, en zo kunnen ze gewoon verder doen’, of een meer gechargeerde variant, galmt deze week ongetwijfeld door menig digitaal en fysiek kippenhok. Vernielzuchtig gedrag hoort niet, maar tegelijk is opsluiten enkel acute symptoombestrijding. Net als erop schieten.
Stellen dat repressie volledig uit den boze is, zou naïef zijn, maar repressie biedt zelden een duurzame oplossing.
Jongeren mee laten herstellen wat ze hebben vernield en de stad laten opschonen die ze hebben besmeurd, is misschien een betere manier om ermee om te gaan. Net als op zoek gaan naar de oorzaak van ontspoord gedrag en kijken hoe men invloed kan uitoefenen op dat weefsel. Elk kind start in dit leven immers als onbeschreven blad. Niemand radicaliseert zomaar.
Geconfronteerd met het feit dat zijn algoritme mensen doet radicaliseren, schermt Zuckerberg in The Social Reckoning ijzig met het absolute recht op vrije meningsuiting en met het feit dat Facebook slechts het prikbord is waarop elke mening mag worden gekleefd. Zuckerberg beweert ook dat mensen heus weten wanneer er tegen hen gelogen wordt. Wat natuurlijk je reinste onzin is. We worden allemaal elke dag bespeeld, ten goede en ten kwade. Pas wanneer het Capitool wordt bestormd en er doden vallen – terwijl Trump het volk via Facebook blijft oppoken – grijpt Zuckerberg heel even in.
Sinds de bestorming van het Capitool is het er op sociale media niet bepaald beter op geworden. Berichten van je vrienden worden omgeven door advertenties en AI-slop. Ze zijn een verslavende opgave geworden in plaats van een leuke bezigheid. Maar voorlopig laten we betijen en slikken we met elke hap een mix van waarheden, halve waarheden en regelrechte leugens.
Van een voornaam lid van de regering zou je als burger verwachten dat die weet wat hij in de mix gooit en welke impact dat heeft. Al weet hij dat misschien best – en is die impact net de bedoeling.